અમાસે આપણી દિવાળી હતી, આજે દેવતાઓની દિવાળી:માન્યતા: દેવતાઓ ગંગામાં સ્નાન કરવા માટે કાશી આવે છે, તેથી દીવા દાનની પરંપરા
કાર્તિક પૂર્ણિમાના દિવસે ગંગામાં સ્નાન કરવાથી પુણ્ય વધે છે પુરાણોમાં કાર્તિક પૂર્ણિમાના દિવસે ગંગા સ્નાન કરવાની ભલામણ કરવામાં આવી છે. આ દિવસે ગંગા સ્નાન કરવાથી આખા વર્ષ દરમિયાન કરેલા બધા પાપો ધોવાઈ જાય છે. વધુમાં, આખું વર્ષ ગંગા સ્નાન કરવાથી આખા વર્ષ દરમિયાન ગંગા સ્નાન કરવા જેટલું જ પુણ્ય મળે છે. આ દિવસે, વ્યક્તિ ફક્ત ગંગામાં જ નહીં પરંતુ વિવિધ સ્થળોએ પવિત્ર અને પૂજનીય ગણાતી નદીઓમાં પણ સ્નાન કરી શકે છે.
આ દિવસે લોકો વહેલી સવારે ઉઠીને પવિત્ર સ્નાન કરે છે. પંડિતો કહે છે કે જે લોકો પવિત્ર સ્થળો કે નદીઓમાં જઈ શકતા નથી તેઓ ઘરે પાણીમાં થોડું ગંગાજળ ઉમેરીને સ્નાન કરી શકે છે. આ દિવસે સ્નાન અને દાન કરવાથી મળેલું પુણ્ય ક્યારેય સમાપ્ત થતું નથી. આ દિવસે ઉપવાસ, પૂજા અને દીવા દાન કરવાથી જાણતાં કે અજાણતાં કરેલા બધા પાપોનો નાશ થાય છે. પુરાણો આ દિવસને પુણ્ય આપનારા તહેવાર તરીકે વર્ણવે છે.
અગ્નિ પુરાણ: દીવા પ્રગટાવવાથી મોટું કોઈ વ્રત નથી અગ્નિ પુરાણમાં જણાવાયું છે કે દીવા પ્રગટાવવાથી મોટું કોઈ વ્રત નથી, ક્યારેય નહોતું અને ક્યારેય થશે પણ નહીં. વિદ્વાનો કહે છે કે પદ્મ પુરાણમાં ભગવાન શિવે તેમના પુત્ર કાર્તિકેયને દીવા પ્રગટાવવાનું મહત્વ પણ સમજાવ્યું હતું. જો તમે આખા કાર્તિક મહિનામાં દીવા પ્રગટાવ્યા નથી, તો તમારે ચોક્કસપણે છેલ્લા દિવસે તે કરવું જોઈએ.
આસામના જ્યોતિષી ડૉ. ગણેશ મિશ્રા કહે છે કે કાર્તિક મહિનાના છેલ્લા દિવસે દીવા પ્રગટાવવા એ ખૂબ જ પુણ્ય અને મુક્તિ આપનાર છે. કાર્તિક મહિનાના મુખ્ય ધાર્મિક વિધિઓમાં, દીવા પ્રગટાવવા એ સૌથી મહત્વપૂર્ણ છે. આ મહિનામાં દીવા દાન કરવાથી ઘણા તહેવારોનો લાભ મળે છે. દીપદાન એટલે શ્રદ્ધા સાથે દીવો પ્રગટાવવો.
ઘી-તલનો તેલનો દીવો પ્રગટાવો અને દીપદાન કરો કારતક મહિનામાં, તમે તમારા આંગણામાં તુલસી પાસે, તમારા ઘરના પૂજા ક્ષેત્રમાં, મંદિરોમાં અથવા ગંગા કિનારે ઘી અથવા તલના તેલના દીવા પ્રગટાવીને દીવાનું દાન કરી શકો છો. આમ કરવાથી, તમે બધા ઉપવાસનો લાભ મેળવી શકો છો અને તમારા પૂર્વજોને પ્રસન્ન કરી શકો છો. કાશીની દેવ દિવાળી ખાસ છે કારણ કે તેનો ઉલ્લેખ પુરાણોમાં જોવા મળે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે દેવ દિવાળી પર, દેવતાઓ સ્વર્ગમાંથી ઉતરી આવે છે અને કાશીમાં ઉત્તર-વહેતી ગંગાના 84થી વધુ અર્ધચંદ્રાકાર ઘાટ પર દિવાળી ઉજવે છે.
પુરાણો અનુસાર દેવ દિવાળીની 2 વાર્તાઓ
પહેલી વાર્તા: જ્યારે શિવે ત્રિપુરાસુરનો વધ કર્યો કાર્તિકેય તારકાસુરનો વધ કર્યો. બદલો લેવા માટે તેમના ત્રણ પુત્રોએ તપસ્યા દ્વારા બ્રહ્માને પ્રસન્ન કર્યા. તેમણે અમરત્વનું વરદાન માંગ્યું, પરંતુ બ્રહ્માએ ના પાડી. રાક્ષસોએ બીજું વરદાન માંગ્યું: "સ્વર્ગ, આકાશ અને પૃથ્વીનું સર્જન થવું જોઈએ. જ્યારે આ ત્રણેય નગરો એક સાથે આવે, ત્યારે એક જ તીર તેમનો નાશ કરશે, ત્યારે જ તેઓ મૃત્યુ પામશે." બ્રહ્માએ વરદાન આપ્યું અને તેમને ત્રિપુરાસુર કહેવામાં આવ્યા. વરદાનનો ઉપયોગ કરીને, ત્રણેયે દેવતાઓને હરાવીને આતંક ફેલાવ્યો.
બધા દેવતાઓ અને ઋષિઓએ શિવનો આશ્રય લીધો. શિવે બ્રહ્માંડનું રક્ષણ કરવા માટે તૈયારી કરી. ત્રણેય નગરો એક સાથે આવતાની સાથે જ શિવે એક જ તીરથી તેમનો નાશ કર્યો. આમ, ત્રિપુરાસુરનો નાશ થયો. ત્યારબાદ દેવતાઓએ દીવા પ્રગટાવીને શિવનું સ્વાગત કર્યું. આ કારણોસર, શિવને ત્રિપુરારી કહેવામાં આવે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે આ ઘટના કાર્તિક પૂર્ણિમાના દિવસે બની હતી. આમ, દેવ દિવાળી ઉજવવાની પરંપરા શરૂ થઈ.
બીજી વાર્તા: કાશીમાં શિવે ગંગામાં સ્નાન કર્યું સ્કંદ પુરાણના કાશીખંડ મુજબ, કાશીમાં દેવ દિવાળીની ઉજવણી રાજા દિવોદાસ દ્વારા તેમના રાજ્યમાં દેવતાઓના પ્રવેશ પર પ્રતિબંધ મૂકવાને કારણે માનવામાં આવે છે. કાર્તિક પૂર્ણિમાના દિવસે, ભગવાન શિવે વેશપલટો કર્યો અને કાશીના પંચગંગા ઘાટ પર ગંગામાં સ્નાન કર્યું. આ વાતની જાણ થતાં, રાજા દિવોદાસે દેવતાઓના પ્રવેશ પરનો પ્રતિબંધ ઉઠાવી લીધો. પ્રસન્ન થઈને, દેવતાઓ કાશીમાં પ્રવેશ્યા અને દીવા પ્રગટાવીને દિવાળીની ઉજવણી કરી.
ઇતિહાસમાં દેવ દિવાળીની વાર્તા કાશીમાં આવેલ પંચગંગા ઘાટ ગંગા, યમુના, સરસ્વતી, ધુતપાપા અને કિરણ નદીઓનું સંગમ માનવામાં આવે છે. કાર્તિક પૂર્ણિમાના દિવસે પંચગંગા ઘાટ પર સ્નાન કરવું ખાસ કરીને પુણ્યશાળી માનવામાં આવે છે. કાશીના જ્યોતિષીઓના મતે, અહીં દેવ દિવાળીની ઉત્પત્તિ ભગવાન શિવની કથા સાથે જોડાયેલી છે. જોકે, ઘાટ પર દીવા પ્રગટાવવાની વાર્તા પંચગંગા ઘાટ સાથે જોડાયેલી છે.
1785માં, મહારાણી અહલ્યાબાઈ હોલકરે, આદિ શંકરાચાર્ય દ્વારા પ્રેરિત અને શ્રી કાશી વિશ્વનાથ મંદિરનો જીર્ણોદ્ધાર કરીને, પંચગંગા ઘાટ ખાતે પથ્થર હજારા સ્તંભ (1,011 દીવાઓનો સ્તંભ) પર દીવા પ્રગટાવીને કાશીમાં દેવ દીપાવલી ઉત્સવની શરૂઆત કરી. કાશીના રાજા મહારાજા વિભૂતિ નારાયણ સિંહે આ પ્રસંગને ભવ્ય બનાવવામાં મદદ કરી હતી.
Image Gallery
